Strafor deyince ambalaj köpüğü geliyor akla — ama reklam dünyasında 3D harf, stand dekoru, fuar prop'u üretiminde ana malzeme. Kimyasal adı EPS (genleştirilmiş polistiren), içi hava + küçük plastik boncuklar. Nasıl üretiliyor, nasıl kesiliyor, nasıl kaplanıyor, reklamda niye bu kadar yaygın? Yeni başlayan için strafor rehberi.
Strafor nedir? Kimyasal temeli
Kısa: strafor = EPS = genleştirilmiş polistiren.
Üretim adımları:
1. Polistiren granülleri ısıtılır — içlerindeki pentan (genleştirici gaz) buharlaşır.
2. Granüller 50 kat hacim büyür — 'boncuk' haline gelir.
3. Boncuklar kalıba doldurulup buharla birleşir — kendi aralarında yapışıp sert blok olur.
4. Blok standart boyutta kesilip (1 m × 2 m × 50 cm örneğin) piyasaya çıkar.
Yapısı:
- %98 hava + %2 plastik.
- Hafif (kg/m³ 10-30 arası).
- Termoplastik (ısıda yumuşar, eritilir).
- Yanabilir — alev geciktirici katkılı versiyon var.
Neden 'strafor' ismi? Alman firma BASF'in 'Styropor' ticari markasından. Türkiye'de jenerik ad olarak yerleşti. Resmi adı 'EPS' (Expanded Polystyrene).
Yoğunluk değerleri (D) ne demek?
Strafor 'D10', 'D20' vb. kodlarla gelir — yoğunluk (density) göstergesi:
D10 (10 kg/m³): En hafif, en ucuz, en kırılgan. İnşaat yalıtım, tek kullanımlık dekor.
D15 (15 kg/m³): Hafif orta, standart etkinlik dekor, harfler (kaplamasız).
D20 (20 kg/m³): Reklam işlerinde en yaygın. 3D harf, vitrin, orta ömürlü dekor. Sweet spot fiyat-kalite dengesi.
D25 (25 kg/m³): Dış mekan dayanıklı, uzun ömür (3-5 yıl). Cephe dekor, fuar uzun ömürlü elemanlar.
D30 (30 kg/m³): Ağır hizmet, endüstriyel. Beton kalıp, mimari heykel.
Reklam sektörü çoğunlukla D20 + D25 aralığında çalışır. D15 altı hafif iş, D25 üstü özel dayanım iş.
Yoğunluk arttıkça:
- Sertlik artar.
- Fiyat artar (D10 referans, D30 ~1.9 kat).
- Isı yalıtım azalır (boncuk arası hava azalır).
- CNC kesim kalitesi artar (detay temiz çıkar).
Reklamda strafor kullanımı
Reklam + etkinlik endüstrisinde strafor temel malzemelerden:
3D harf + logo:
- Strafor blok CNC ile kesilir harf formuna.
- Yüzeyi kaplanır (fiberglass + epoksi + boya).
- Hafif, büyük formatlarda taşınabilir.
- 50 cm harf boyunda pleksi göre %40-60 ucuz.
Fuar standı dekoratif eleman:
- Logo duvar, süsleme heykeli, tema dekoru.
- Strafor blok + CNC oyma + kaplama.
- Yoğun detay mümkün (barok süslemeden modern minimale).
Düğün + etkinlik dekoru:
- Büyük harf (isim bitişleri, 'LOVE' tarzı standart ürün).
- Standart boyutlar stokta, sipariş öncesi hazır.
- Tek kullanımlık olabilir (düğün sonrası atılır) veya geri alınır.
Film + tiyatro set:
- Büyük kaya, sütun, tapınak duvarı replika.
- Yoğun detay (oyma + boyama ile taş efekti).
- Sahnede hafif, yıkılsa tehlikesiz.
Mağaza vitrini:
- Mevsimlik tema (noel, yılbaşı, bahar çiçek).
- Kaplamalı strafor 1-2 yıl kullanım.
- Depolanabilir (sonraki sene tekrar).
Reklam mobilyası:
- Geçici stand, mini reklam kulesi, broşürlük.
- Strafor + kaplama + boya.
- Hafif, taşıması kolay, üretimi hızlı.
CNC kesim süreci
Strafor şekillendirmenin ana yöntemi CNC kesim:
1. Tasarım:
- Müşteri 2D vektör (AI, DXF, SVG) veya 3D model (STL, OBJ) gönderir.
- Atölye tasarımı CNC makinesine uyarlar.
- 3D oyma için Z-ekseni derinlik planı çıkar.
2. Kesim:
- CNC router freze ile dönen uç malzemeyi yontar.
- Alternatif: sıcak tel kesim — elektrik akımı verilen gergin tel, straforu eriterek keser (iki boyutlu kesim, 3D yapmaz).
- Sıcak tel: hızlı, ucuz, hafif detaylı.
- CNC router: detaylı 3D oyma mümkün, daha pahalı.
3. Temizleme:
- Kesim sonrası boncuk artıkları oluşur — atölye süpürge + elektrikli fırça ile temizler.
- Yüzey tam düz değil, boncuk izleri görülür.
4. Toleranslar:
- Sıcak tel kesim: ±0.5-1 mm.
- CNC freze: ±0.2-0.5 mm.
- Yüksek hassasiyet mümkün ama boncuklu yapı nedeniyle cam-düz yüzey olmaz.
Kaplama: ham straforu kullanışlı hale getirmek
Ham strafor reklamda kullanılabilir değil — boncuklu yüzey, kolay ezilir, güneşte solar. Kaplama zorunlu:
Ana kaplama yöntemleri:
1. Fiberglass + epoksi:
- Fiberglass kumaş kaplanır straforun üstüne.
- Epoksi reçine sürülür + kurutulur.
- Yüzey sertleşir, boyanabilir hale gelir.
- En dayanıklı kaplama — dış mekan 5-10 yıl.
- Maliyet m² başı 400-900 TL (işçilik + malzeme).
2. Poliüretan sprey:
- Hızlı kaplama — sprey halinde PU uygulanır.
- Kuruyunca sert yüzey.
- Orta dayanım — 3-5 yıl dış mekan.
- Maliyet m² başı 300-600 TL.
3. Poliester:
- Fiberglass gibi ama poliester reçine ile.
- Daha ucuz, daha kırılgan.
- İç mekan iş için uygun.
- Maliyet m² başı 250-500 TL.
4. Akrilik macun + astar + boya:
- Macun ile yüzey düzletilir.
- Astar + boya uygulanır.
- Kısa ömürlü (1-2 yıl), iç mekan kısa süreli iş.
- En ucuz, maliyet m² başı 150-300 TL.
Boyama + finiş:
- Kaplama sonrası akrilik boya ile renklendirme.
- Metalik, glitter, floresan özel efektler mümkün.
- Lak ile son parlaklık.
Strafor dayanımı + ömrü
Strafor ham hali + kaplama kombinasyonuna göre ömür:
Ham strafor (kaplamasız):
- İç mekan: 6 ay - 1 yıl.
- Dış mekan: 2-4 hafta (UV + yağmur + boncuk dökülme).
- Tek kullanımlık / geçici iş için.
Macun + boya kaplı:
- İç mekan: 1-2 yıl.
- Dış mekan: 6-12 ay.
- Düğün + etkinlik / geçici dekor.
PU sprey kaplı:
- İç mekan: 3-5 yıl.
- Dış mekan: 2-4 yıl.
- Orta ömürlü fuar / vitrin elemanları.
Fiberglass epoksi kaplı:
- İç mekan: 7-10+ yıl.
- Dış mekan: 5-8 yıl (kaliteli).
- Kalıcı 3D harf + logo + cephe dekor.
Uzun ömür için kurallar:
- Kaplama kalınlığı yeterli olmalı (1-2 mm fiberglass).
- Boya UV dayanımlı olmalı.
- Dış mekan için yıllık temizlik + silikon kontrolü.
- Büyük eleman + rüzgar → metal iç iskelet şart (strafor tek başına ağır parçalarda eğilir).
Alternatifler: strafor yerine ne?
Bazen strafor yeterli değil. Alternatifler:
PU köpük blok:
- Daha sert, daha ağır, daha pahalı.
- Detay oyma çok daha temiz (boncuk yok, tek gövde).
- Premium 3D harf, mimari model.
- m³ başı 3-5 kat pahalı.
XPS (ekstrüde polistiren):
- Strafordan daha sert, homojen gövde.
- Yeşil / mavi rengi var — inşaat yalıtım.
- Reklam iş için nadir, çok sert detay için.
EPP köpük:
- Esnek köpük — darbeye dayanıklı.
- Oyuncak / model uçak / araç tampon.
- Reklam işinde kullanılmaz.
MDF + boyama:
- Sert ahşap temelli — strafordan daha dayanıklı.
- Ağır, taşıma zor.
- Harf / logo için: ince detay MDF daha iyi, büyük kalın form strafor daha iyi.
Kompozit alüminyum (bond):
- Metal sert.
- 3D değil, 2D yüzey.
- Cephe logo, dış mekan tabela.
- Strafordan farklı sınıf — 3D mi 2D mi sorusu.
Reklam işinin %70-80'i strafor ile çözülür. Özel dayanım + premium detay için PU köpük, metal sertlik için kompozit alüminyum alternatif.
Atölye Yorumu
Strafor sık yanlış anlaşılan malzeme: 'ucuz köpük, geçici'. Gerçekte kaliteli kaplanmış strafor cephe dekorunda 8-10 yıl dayanır — pleksi kadar. Fark: strafor 3D büyük form için ekonomik, pleksi ince detay için ekonomik. İki malzeme rakip değil, farklı problemler için doğru çözüm. Küçük detay + ince kenar → pleksi. Büyük 3D form + kaplama + boyama → strafor. Atölyeye gittiğinizde ikisini karşı karşıya koymayın, işin gereğine göre seçim yapın. İyi atölye her iki malzemeyi de kullanır, projeye uygun olanı önerir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ham strafor: Pek etkilenmez — su tutmaz (boncuklar kapalı hücreli). Ama kaplanmamış yüzeyde su + toz birikir, boncuklar parçalanır. Kaplamalı strafor tam dayanıklı. Dış mekan kullanımda kaplama mutlaka.
Evet — alev geciktirici olmayan standart strafor yanar, damla eritilen plastik. İç mekan + yangın güvenliği yerlerde (hastane, okul, AVM) alev geciktirici strafor (B1 sınıf) talep edilir. %15-25 pahalı. Reklam/etkinlik dış uygulamalar standart strafor kullanır.
Kimyasal olarak geri dönüşümlü ama Türkiye'de yaygın akış yok. Büyük atölyeler artık parçaları küçük işlere çevirir. Ev kullanımında çöp — en iyi hal: atölyeye geri ver (varsa geri alma programı). Yakma yasak + zararlı.
Kaplamasız ham strafor harf 1-2 ay. Kaplamalı strafor harf iç mekan 5+ yıl, dış mekan 3-5 yıl (kalite kaplamaya bağlı). Fiberglass epoksi kaplı dış mekan harf 7-10 yıl dayanır — pleksi kadar. Sadece 'ucuz strafor' demeyin, 'kalite kaplama' tarif edin.
Malzeme yoğunluğu × hacim × işçilik + CNC süresi. D20 strafor blok 1 m × 1 m × 10 cm ~500-900 TL malzeme. CNC süresi saat başı 400-700 TL. Basit harf kesim saat 1-2 tipik. Kaplama ayrı kalem. Toplam iş 2.000-5.000 TL aralığı orta ölçekli harf için.
Projeniz için net teklif alın
DXF / DWG / AI / PDF dosyanızla birlikte yazın, aynı gün teklif gelsin.